Historie

De oudste verwijzing naar ons dorp voert terug naar 1289 toen het dorp Eini(g)hborch werd genoemd. De oud-Friese benaming 'Eeninge' verwijst naar een gebied of plaats dichtbij ('nige') het water ('ee'). Dit strookt met de ligging aan de Zijpe in de 13e eeuw. Mettertijd heeft de naam een verandering ondergaan van 'Enigheburch' (1323), naar 'Enichburch' (1478) tot Eenighenburch (rond 1600). 


Floris V van Holland (1254-1296) liet na zijn overwinning op de West-Friezen vanaf 1282 het kasteel 't Huys te Nuwendore bouwen, dat vanaf 1367 uit de archieven is verdwenen. Over de herkomst en betekenis van de naam 'Nuwendore' zijn reeds vele haren gekloven en het is nog steeds een geliefd onderwerp van onderzoek, speculatie en geloof. Van het kasteel is nog een ruïne overgebleven, die in 2011 is opgeknapt en toegankelijker is gemaakt voor het publiek.

De huidige kerk stamt uit 1792 en is gebouwd op een terp uit die waarschijnlijk in de 14e eeuw is aangelegd, of mogelijk een restant is van een grotere afgegraven terp. Er is een klok uit 1543, een preekstoel uit 1698 en een uniek orgel gebouwd door Schölgens uit 1876. Rond 1400 heeft de voorganger St. Salvador in een eerdere kerk gestaan. Het kerkje is in 1992 gerestaureerd, het orgel in 1994.

Tot eind 19e eeuw omvatte Eenigenburg ook de buurtschap Surmerhuizen, deze werd altijd tot het dorp Eenigenburg zelf gerekend, maar vormde een eigen buurtje binnen het gebied dat Eenigenburg werd genoemd. Uiteindelijk verdween het als eigen buurtje en is alleen nog de straat die vernoemd is naar de buurtschap over alsook een museum dat deze naam draagt.

Noord Holland rond 1300

Noord Holland rond 1300
Noord Holland rond 1300

Ruilverkaveling

Ruilverkaveling is een proces waarbij eigenaren van een stuk land - ook wel kavel genoemd - met elkaar ruilen. Het doel is dat alle grondgebruikers erop vooruitgaan. Een grondgebruiker met bijvoorbeeld vier stukken grond die ver uit elkaar liggen, eindigt met een aaneengesloten stuk land.

Door de ruilverkaveling verandert de indeling van het land. In de strijd om het bestaan gaat men in de agrarische sector over tot schaalvergroting. Bij de uitvoer van de ruilverkaveling streeft men naar grote kavels. Dit heeft ook effect op de vormgeving van het landschap. Zo worden sloten en andere afscheidingen tussen kavels verlegd of verwijderd. Daarnaast worden vaak nieuwe wegen aangelegd of bestaande verplaatst.
Het minimum aantal deelnemers van de ruiling is drie. Gebruikelijk is dat er eerst een ruilverkavelingsplan wordt opgesteld, bijvoorbeeld door de Provinciale Staten of de gemeente. De grondgebruikers kunnen dan naar aanleiding van dit plan kavels uitruilen.

Eenigenburg vanuit de lucht
Eenigenburg vanuit de lucht

Ruilverkaveling Eenigenburg

Verkaveling rond Eenigenburg

In de jaren vijftig van de twintigste eeuw komen in Noord-Holland ruilverkavelingen op gang. Eerst in Waarland, waar de vele sloten zo moeilijk bevaarbaar zijn geworden dat de oogst slechts met veel moeite van het land gehaald kan worden. De oorspronkelijke kavelindeling - met kleine en verspreid liggende akkers - maakt een efficiënte bedrijfsvoering onmogelijk.

Na Waarland volgen respectievelijk de polder Valkkoog, de Ringpolder, het gebied ten noorden van Kalverdijk, rond Kerkebuurt, Tuitjenhorn en het hele gebied Sint Maarten en Eenigenburg.

De hiertoe opgerichte Ruilverkavelingcommissie doet al het voorbereidende werk. In de zomer wordt de ruilverkaveling ten uitvoer gebracht. Eerst moet een schatting (waardebepaling) van de grond plaatsvinden. De gronden ten noorden van Warmenhuizen, met goede teelaardlagen van 80 à 90 centimeter diep, zijn bijvoorbeeld meer waard dan de gronden bij Eenigenburg. De vruchtbare laag ter hoogte van kasteel Nuwendore meet slechts 20 centimter en is veel zachter en zandiger.

Van varen naar rijden

Bij de uitvoer van de verkaveling is er een grote behoefte aan zand, onder meer om overbodig geworden sloten mee te dempen, maar ook voor de aanleg van wegen.

Doordat het slotennetwerk verdwijnt, wordt vervoer over de weg steeds belangrijker. Een deel van het zand wordt gewonnen uit een zandput gelegen tussen Warmenhuizen en Eenigenburg. Deze zandput staat nu bekend als het Heemtmeertje.

Vanwege de verkavelingswerkzaamheden wordt het in 1960 noodzakelijk de fundamenten van ’t Huys te Nuwendore geheel bloot te leggen. Helemaal onbekend is de locatie van het kasteel niet. De achttiende-eeuwse onderzoeker Simon Eikelenberg (1663–1738) vond deze al terug.

In 1948 worden bij het ploegen kloostermoppen op deze plek gevonden. Een groep amateurarcheologen treft bij een proefopgraving zwaar metselwerk aan, hetgeen het gelijk van Eikelenberg bewijst. De plek wordt bestempeld als historisch reservaat.